سيد محمد على ايازى
57
كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )
حركت با نهايت خوشبينى و سعه صدر نگاه مىكند ، اما حركت جمعآورى دوران خلافت را بىارتباط با حركتهاى سياسى آن دوران نمىبيند و مىنويسد : « اما انگيزهء ابو بكر در اين كار چه بود ؟ چه چيز ابو بكر را واداشت تا دست به چنين كارى بزند ؟ آيا واقعا نگرانى كشته شدن قاريان قرآن در روز يمامه مىتوانست علت اصلى اين كار باشد ؟ و يا واقعا شرايط و موقعيت ايجاب مىكرد كه عمر ناگهان به چنين فكرى بيفتد ، و ابو بكر بدان كار دست بزند ؟ اين آن چيزى است كه بحثها برانگيخته است . مىدانيم كه در آن موقع مصاحف متعددى در دستها بوده و بعضى از اين مصاحف در شهرهاى مختلف رواج داشتند . مىدانيم آنها كه نوشتن مىتوانستهاند ، هر يك مجموعه كامل و يا قسمتى از مصحف را براى خود داشتهاند . بسيارى ، تمام و يا قسمتى از آن را از حفظ بودند . بر فرض كه كسانى از قاريان قرآن از ميان مىرفتند ، ديگران بودند كه جانشين آنها شوند . نسخههاى متعددى هم از تمام قرآن وجود داشت . » « 1 » پس چه چيز عامل اين جمعآورى شده است ؟ ايشان ادامه مىدهند و باز اين سئوال را مطرح مىكنند : « آن نسخه جنبهء اختصاصى نداشت كه بدان علت در صندوق مخصوصى بگذارند و از دسترس مردم دور بدارند . قرآن كتاب زندگى دنيا و اخروى مردم است . براى خواندن و عمل كردن است . . . بايد كه در اقصى نقاط سرزمينهاى اسلامى رخنه مىكرد . . . پس انگيزهء زندگى دنيا و اخروى مردم است . براى خواندن و عمل كردن است . . . بايد كه در اقصى نقاط سرزمينهاى اسلامى رخنه مىكرد . . . پس انگيزهء اصلى چيز ديگرى است . در همان سكوتهاى نهفته است كه يا زيد
--> ( 1 ) راميار ، محمود ، تاريخ قرآن / 329 .